Puree & Pruimenvlaai

Puree&Pruimenvlaai is een onderzoek en activiteiten project rondom drie prominente verhalen uit de geschiedenis van Limburg. In de verhalen staan vooral mensen centraal, terwijl het centraal stellen van de mens (en welke mens dan?) ten grondslag ligt aan de klimaatcrisis en het massaal uitsterven van plant- en diersoorten. Puree&Pruimenvlaai stelt de vraag; Hoe kunnen planten nieuwe inzichten en ervaringen over het verleden bieden? 
 
Puree&Pruimenvlaai: De Bokkenrijders

De editie van Puree&Pruimenvlaai in juni en juli 2025 richtte zich op de Bokkenrijders (1740–1800): een periode vol spanning, mystiek, opstand en religieuze controle. In plaats van alleen te focussen op de mensen uit deze geschiedenis, stelt het project een radicale vraag: wat kunnen planten ons vertellen over het verleden?

In de tweede helft van de 18e eeuw kampte Zuid-Limburg met armoede, ongelijkheid en honger. In deze onrustige tijd pleegden groepen radeloze boeren, afgedankte soldaten en rondtrekkende bendes geweld tegen kerken en grootgrondbezitters. Hun daden werden in verband gebracht met duivelsverering, en later kregen zij de naam “Bokkenrijders”.

Hoe kan de aardappel ons vertellen over de roerige periode waarin verhalen ontstaan over roversbenden die op bokken door de nacht vlogen?

Lees hieronder meer informatie over de activiteiten en bekijk de foto's!

Fotocredits: Focus22

Workshop verteren en vertellen

Wanneer: Zaterdag 21 Juni
Waar: Volkstuinvereniging De Kamp, Nuth
Hoe laat: 15:00 – 17:30

De moestuin van kunstenaar Darcy Neven maakt deel uit van haar feministische, duurzame kunstpraktijk. Ze verbouwt er groenten, bloemen en kruiden, in samenwerking met al het leven in de tuin. Met de aardappel reflecteren en creëren we: welke boodschappen uit de bodem dragen we over via huiselijke drukkunst; met de eenvoudige aardappelstempel?

Meer informatie en tickets

_______________________________________

Lezing sterke verhalen

Wanneer: Zaterdag 5 juli
Waar: Kelmonderstraat 51, Beek
Hoe laat: 20:00 – 22:00

Kunstenaars Darcy Neven, Ignace Cami en Bouwhistoricus Coen Eggen vertellen sterke verhalen rond het kampvuur geïnspireerd op de Bokkenrijders periode. Vanuit hun onderzoek en interesse in natuur en volkscultuur vinden de verhalen het snijvlak tussen objecten uit onze collectie, eeuwenoude vertellingen en (ont)spanning.

Meer informatie en tickets

_______________________________________

Workshop de aardappel ceremonie

Wanneer: Zondag 6 juli
Waar: Stationstraat 312, Nuth
Hoe laat: 18:00 – 20:30

In een bijgelovige 18e-eeuwse samenleving vindt de aardappel langzaam zijn weg naar het dagelijks bord. Samen bekokstoven we een magische manier om deze vreemde knol veilig te consumeren. Op de eerste zondag van juli eten we de nieuwe oogst in een 18e eeuwse hoeve, alsof het onze eerste pieper ooit is.

Meer informatie en tickets

_______________________________________

 Deelname aan een workshop of lezing kost  €5,00. Boek je alle 3 activiteiten? Dan betaal je slechts  €10,00. Aanmelden is mogelijk tot 2 dagen voor aanvang van de activiteit. Per activiteit is een beperkt aantal deelnemers mogelijk.

Velen zijn het nog steeds oneens over de vraag: hebben de Bokkenrijders echt bestaan? Wie waren het dan en welke verhalen zijn waar? Wellicht kunnen aardappelen ons dichter bij een antwoord brengen.

De tweede helft van de 18e eeuw was een roerige tijd in Zuid-Limburg. Waar deze tijd in Nederland bekend staat als de saaie eeuw, kende de regio die ook Belgisch Limburg, de Voerstreek en een stuk van de Kempen omvatte veel bezettingen, plunderingen en ander geweld. De Verlichting markeerde het begin van een nieuwe periode waarin de grondslagen van de moderne wetenschap werden gelegd. Deze wetenschap baseerde zich vaak op dualistische tegenstellingen, zoals mens versus natuur, verstand tegenover gevoel, en goed tegenover kwaad. Terwijl de invloed van de kerk afnam, wist zij zich toch staande te houden door zich te profileren als hoeder van het goede en bestrijder van het kwade. Hierdoor konden volksgeloof en traditionele gebruiken, die naast het christendom en de wetenschap bleven bestaan, nog duidelijker als bijgeloof worden bestempeld en bestreden.

Terwijl Nederlandse handelaren – net als die uit veel andere West-Europese landen – moordend en plunderend door de wereld trokken, groeide op het thuisfront zowel de welvaart als de ongelijkheid. Heksenvervolgingen (grotendeels 16e-17e eeuw), werden vaak ingezet ter marginalisatie van vrouwen en als femicide op mensen die zich niet binnen de voorgeschreven rolpatronen gedroegen. Onderdeel van dit proces van onderwerping was de herverdeling van land: gemeenschappelijke gronden met veel kleine gebruikers werden opgedeeld en toegewezen aan individuele eigenaren, die inkomsten verwierven uit pacht en opbrengsten. Voor veel vrouwen betekende deze overgang het verlies van landrechten of toegang tot gebruiksgrond. Ook boeren die wel een stuk land behielden, kregen het hierdoor zwaarder.

Tussen 1750-1800 was er veel honger, armoede en werkloosheid in de regio. Zowel onder de lokale bevolking, kleine boeren, maar ook afvallige soldaten en rondtrekkende bendes vormden verschillende groepen van geweldplegers die zonder werk of eten zaten. Vooral kerken en rijke landeigenaren de zelden de armen hielpen werden bedreigd met afpersing, plunderingen en brandstichting. De bijeenkomsten en activiteiten van de geweldplegingen worden omschreven als sinister en in verband gebracht met de duivel. 

Op het einde van de zestiende eeuw kwam via de koloniale wereldhandel de aardappel vanuit Zuid-Amerika in Nederland. Echter, deze knol werd toen niet met veel enthousiasme ontvangen. Met giftige delen boven de grond en kans op ziekte met waanbeelden door rot waren de eerste ervaringen slecht. Daarnaast is de aardappel een lid van de nachtschadefamilie, verwant aan de mandragora of alruin; een krachtige plant die door zijn medicinale en hallucinogene werking in verband werd gebracht met heksen en duivels.  

Na een succesvolle campagne door Duitse en Franse leiders, mislukte graanoogsten en honger werd de voedzame aardappel in de 18e eeuw ook populair in West- Europa en dus ook in Limburg. Aardappelen werden het gemene goed waar de mensen van leefden, mee leefden en hun honger mee stillen.

Eerdere edities van Puree&Pruimenvlaai

Meer weten over de eerdere edities van Puree&Pruimenvlaai? Klik hieronder!

In oktober 2024 starten de eerste activiteiten van dit project met een focus op de bandkeramische cultuur, zo’n 7.000 jaar geleden. Als platform voor uitwisseling en dialoog zoekt het project met workshops en lezingen door kunstenaars en experts, professionals en publiek op. 

Workshop “De Tafel van Linde” door Sophie Nelissen

zaterdag 19 oktober 13:00-17:00, Anjelierenstraat 40, Maastricht

Kunstenaar Sophie Nelissen neemt je mee op een reis door de tijd om de rol van de lindeboom te verkennen: in het landschap, in de cultuur en zelfs op je bord; zichtbaar, hoorbaar en eetbaar, zowel vandaag als 7.000 jaar geleden. Voertaal: Nederlands

Workshop “Bread of Belonging” by Suzanne Bernhardt

Saturday 26 October 13:00-17:00, Kelmonderstraat 51, Beek

Artist Suzanne Bernhardt activates an outdoor bakehouse baking with ancient grains. In addition to the long history between people and grasses, the workshop pays special attention to the role of microorganisms that are crucial in the baking process, storage, and digestion of food. Language: EN/NL

Lezing “Het Erwtje en de Neolithische Revolutie” door Joël Broekaert

Dinsdag 29 oktober 19:00 - 21:00, Museum Het Nieuwe Domein locatie Kapittelstraat 6, Sittard

Culinair journalist en historicus Joël Broekaert vertelt het fascinerende verhaal van de erwt en de grote rol die deze kleine peulvrucht speelde in de ontwikkeling van de landbouw en de wereldgeschiedenis. Voertaal: Nederlands 

De bezetting door de Romeinen in het begin van de christelijke jaartelling heeft een invloed op deze regio gehad die nog duidelijk is te herleiden. Zij implementeren de infrastructuur, cultuur maar ook natuur die nu nog kenmerkend is voor deze streek en stedelijke indeling. Verhalen over innovatie en verfijnde cultuur informeren een verhaal dat de Romeinen als verheven beschrijven, terwijl de lokale bevolking en landschap flink hebben geleden onder de bezetting. Een groot deel van de inwoners werd vermoord door de Romeinse krijgsmacht en delen van het landschap werden getransformeerd tot graanschuur om datzelfde leger te voeden. 

De Romeinen brachten veel planten mee die op hun eigen wijze koloniseerden, impact hadden op de lokale biodiversiteit, integreerden en onderdeel werden van de lokale cultuur.  Op veel plekken worden momenteel hoogstambomen herintroduceerd als een niet te missen onderdeel van het Limburgse cultuurlandschap dat biodiversiteit bevordert. De vruchten zoals appels, pruimen en kersen zijn tevens onderdeel van de lokale keuken en vele streekgerechten.  

In de lezing Romeinse klassiekers in harde tijden op 5 april vertelde archeoloog Jeroen Van Vaerenbergh verhalen over een hard leven van de lokale mensen en hoe het wordt opgefleurd met Romeinse gerechten en ingrediënten. 

In de lezing performance What the Wild Flowers Tell Me (5 april) nam kunstenaar Eline Kersten ons mee op de reis van een goudsbloem zaad en haar artistieke onderzoek. 

Met publiekshistoricus Michel Lemaire gingen de sprekers vervolgens in dialoog over de grenzen en mogelijkheden voor het onderzoeken en vertellen van historische verhalen vanuit hun archeologische en artistieke expertise.

In de workshop Lekkende Recepten op 6 aprilvan kunstenaar Isolde Venrooy†, uitgevoerd door Anne Büscher en Roy Voragen, gingen we aan de slag met een recept voor pruimenvlaai. Tijdens het bakken spraken we over vlaai als beschermd cultureel erfgoed, het doorgeven en delen van kennis, grenzen en porositeit.